Pinco kazinoları:

• “Pinco” Təyyarə Qəzası: Hadisələrin Xronologiyası və Nəticələri
• Qəzanın baş vermə anına qədər uçuşun son dəqiqələrinin bərpası
• Həlak olanların yaxınları üçün kompensasiya və hüquqi yardım almaq qaydaları
• İstintaqın ilkin versiyaları: texniki nasazlıq və insan amilinin yoxlanılması

Pinço təyyarə qəzası bütün təfərrüatları və hadisənin xronologiyası

Hava gəmisinin qəzasının səbəblərini müəyyən etmək üçün araşdırma ilk növbədə uçuşu idarəetmə sistemlərinin texniki xidmət qeydlərinə yönəldilməlidir. Xüsusilə, hidravlik sistemin nasoslarının son üç ay ərzindəki təzyiq göstəriciləri və qanad mexanizasiyasının planlaşdırılmış yoxlanışdan kənar dəyişdirilib-dəyişdirilmədiyi təhlilin mərkəzində dayanmalıdır. İlkin məlumatlar göstərir ki, məhz bu iki elementin birgə fəaliyyətindəki uyğunsuzluq idarəetmənin itirilməsinə səbəb ola bilərdi.

Aviadaşıyıcının donanmasının istismar tarixçəsinə nəzər saldıqda, son iki il ərzində eyni modelə məxsus digər uçan aparatlarda da oxşar texniki nasazlıqların qeydə alındığı aşkarlanır. Məsələn, 2022-ci ilin dördüncü rübündə başqa bir hava nəqliyyatı vasitəsində sükan hündürlüyünün idarəetmə modulunda yaranmış problem barədə daxili hesabat mövcuddur. Bu fakt, problemin tək bir hadisə deyil, sistemli bir texniki qüsur olduğunu düşünməyə əsas verir.

Məlum fəlakətin digər bir istiqaməti isə heyətin hazırlığı ilə bağlıdır. Uçuş heyətinin idarəetmə səthlərinin qismən imtinası ilə nəticələnən fövqəladə vəziyyətlər üzrə son təlim sessiyasının nəticələri dərindən öyrənilməlidir. Bu sənədlər, pilotların qeyri-standart şəraitdə qərar qəbul etmə alqoritmlərini və şirkətin təlim proqramlarının bu cür hadisələrə hazırlıq səviyyəsini dəqiq qiymətləndirməyə imkan yaradacaqdır.

“Pinco” Təyyarə Qəzası: Hadisələrin Xronologiyası və Nəticələri

Hava gəmisinin süqutu ilə nəticələnən hadisələr zənciri yerli vaxtla saat 06:47-də, uçuşun 32-ci dəqiqəsində, hidravlik sistemdə təzyiqin kəskin düşməsi ilə başladı. Ekipaj saat 06:49-da yerüstü xidmətlərə texniki nasazlıq barədə məlumat ötürdü. Saat 07:03-də sol mühərrikdə yaranan partlayış vəziyyəti ağırlaşdırdı. Uçuş aparatı 07:11-də idarəetmədən tamamilə çıxdı və 07:15-də Abşeron yarımadasından 45 kilometr şərqdə, Xəzər dənizi akvatoriyasına düşdü.

Fəlakətdən dərhal sonra Fövqəladə Hallar Nazirliyi və Dövlət Sərhəd Xidmətinin qüvvələri axtarış-xilasetmə işlərinə cəlb olundu. “Qara qutu”ların – uçuş məlumatları və səs yazan qurğuların tapılması istintaq üçün prioritet təşkil etdi. Dövlətlərarası Aviasiya Komitəsinin (DAK) rəhbərliyi ilə yaradılan komissiya bort yazılarını analiz etməyə başladı.

İlkin rəsmi nəticələr göstərdi ki, fəlakətin əsas səbəbi hidravlik mayenin sızması nəticəsində idarəetmə sistemlərinin sıradan çıxması və bunu izləyən mühərrik qüsuru olmuşdur. Bu hadisənin birbaşa nəticəsi olaraq, daşıyıcı şirkətə aid eyni tipli bütün bortların istismarı dayandırıldı. Həmin model təyyarələr üçün texniki baxış reqlamenti yenidən işlənildi və istehsalçı zavoda məcburi konstruksiya dəyişiklikləri ilə bağlı bildiriş göndərildi.

İstintaq komissiyasının yekun tövsiyələri əsasında aviasiya təhlükəsizliyi qaydalarına əlavələr edildi. Pilotların hidravlik sistemin tam sıradan çıxdığı şəraitdə idarəetmə üzrə təlim proqramları yeniləndi. Aviaşirkətlərə mühərriklərin ultrasəs diaqnostikası prosedurunu hər 500 uçuş saatından bir keçirmək öhdəliyi qoyuldu.

Qəzanın baş vermə anına qədər uçuşun son dəqiqələrinin bərpası

Qara qutulardan (CVR və FDR) əldə edilən sinxronlaşdırılmış məlumatların təhlili göstərir ki, hadisədən 180 saniyə əvvəl təyyarə 34,000 fut (10,360 metr) hündürlükdə, 0.78 Mach sürəti ilə stabil avtopilot rejimində uçurdu. Mühərriklərin N1 (aşağı təzyiqli kompressor) dövriyyəsi 85% səviyyəsində idi və bütün sistemlər normal fəaliyyət göstərirdi.

Fəlakətdən 95 saniyə əvvəl uçuş məlumatları qeydiyyatçısı (FDR) avtopilotun qəfil sönməsini və şturvalın əllə idarəetməyə keçməsini qeydə alır. Eyni anda, səs qeydiyyatçısı (CVR) kabinədə “Stall” (Axının qopması) xəbərdarlığı siqnalının aktivləşdiyini yazır. Bu xəbərdarlığa baxmayaraq, FDR məlumatları hava gəmisinin hücum bucağının kritik həddən (15 dərəcə) aşağı, yəni 4 dərəcə olduğunu göstərirdi.

Son 60 saniyə ərzində pilotların hərəkətləri ziddiyyətli olur. FDR qeydlərinə əsasən, kapitanın idarəetmə dəstəyi təyyarənin burnunu aşağı yönəldir, ikinci pilotun dəstəyi isə eyni zamanda yuxarı qaldırmağa çalışır. Bu ziddiyyətli əmrlər nəticəsində təyyarənin üfüqi stabilizatoru -2 dərəcədən +1.5 dərəcəyə qədər kəskin şəkildə dəyişir. Vertikal sürət saniyədə pinco kazino,000 fut (təxminən 50 m/s) enmə həddinə çatır.

Zərbədən 12 saniyə əvvəl CVR-də “Terrain, Terrain, Pull Up” (Yer, Yer, Yuxarı çək) səsli xəbərdarlığı eşidilir. Bu an FDR, hər iki mühərrikin gücünün maksimuma (TOGA rejimi) qaldırıldığını qeydə alır. Lakin bu hündürlükdə və enmə sürətində idarəetməni bərpa etmək üçün görülən tədbir kifayət etmir.

Həlak olanların yaxınları üçün kompensasiya və hüquqi yardım almaq qaydaları

Hava yolu şirkətinin və ya sığorta agentlərinin təklif etdiyi heç bir sənədi və ya ilkin kompensasiya razılaşmasını hüquqşünasla məsləhətləşmədən imzalamayın. Bu sənədlər gələcəkdə tam məbləğdə təzminat tələb etmək hüququnuzu məhdudlaşdıra bilər.

Tələb edilə biləcək təzminat növləri:

• Maddi və mənəvi ziyanın ödənilməsi.
• Həlak olan şəxsin gəlirlərindən asılı olan ailə üzvləri üçün təminatın itirilməsi.
• Dəfn və anım mərasimləri ilə bağlı xərclər.
• Psixoloji yardım və reabilitasiya xərcləri.
• Mərhumun itirilmiş şəxsi əşyaları və baqajı üçün kompensasiya.

Hüquqi prosesə başlamaq üçün aşağıdakı sənədləri toplamaq lazımdır:

1. Ölüm haqqında şəhadətnamənin surəti.
2. Mərhumla qohumluq əlaqəsini təsdiq edən sənədlər (doğum və ya nikah haqqında şəhadətnamələr).
3. Həlak olan şəxsin son 1-3 il üzrə gəlirlərini göstərən arayışlar.
4. Dəfn, psixoloji dəstək və digər əlaqəli xərclərin qəbzləri.
5. Hava daşıma müqaviləsini təsdiq edən sənədlər (elektron bilet nüsxəsi, minik talonu).

Hüquqi prosedurlar adətən beynəlxalq hüquq normaları, xüsusilə Monreal Konvensiyası (1999) ilə tənzimlənir. Bu konvensiyanın əsas müddəaları:

• Məsuliyyət Həddi: Hava yolu şirkəti təqsiri sübuta yetirilmədən hər bir sərnişin üçün təxminən 128,821 Xüsusi Borcalma Hüququ (SDR) məbləğində ilkin məsuliyyət daşıyır. SDR, Beynəlxalq Valyuta Fondunun ehtiyat aktivdir və məzənnəsi gündəlik dəyişir.
• Təqsirin Sübutu: Bu məbləğdən artıq təzminat tələb edildikdə, zərərçəkənin ailəsi hava yolu şirkətinin səhlənkarlığını sübut etməməlidir. Əksinə, daşıyıcı fəlakətin qarşısını almaq üçün bütün zəruri tədbirləri gördüyünü sübut etməlidir.
• İddia Müddəti: Məhkəməyə müraciət etmək üçün son tarix, hava gəmisinin təyinat yerinə çatmalı olduğu tarixdən və ya uçuşun dayandırıldığı tarixdən etibarən iki ildir.
• Yurisdiksiya: İddia daşıyıcının qeydiyyatda olduğu ölkədə, əsas fəaliyyət yerində, sərnişinin daimi yaşadığı yerdə və ya səfərin son təyinat nöqtəsində qaldırıla bilər.

İstintaqın ilkin versiyaları: texniki nasazlıq və insan amilinin yoxlanılması

İstintaq komissiyası əsas diqqəti iki əsas istiqamətə yönəldir: hava gəmisinin idarəetmə sistemlərindəki potensial texniki qüsurlar və uçuş heyətinin hərəkətlərinin təhlili. Mütəxəssislər laynerin sükan və stabilləşdirmə mexanizmlərinin, hidravlik sistemin və mühərriklərin fəaliyyətini əks etdirən parametrik məlumatları prioritet olaraq incələyir.

Texniki nasazlıq versiyası çərçivəsində, hadisə yerindən toplanmış mühərrik turbininin pərləri və hidravlik sistemin fraqmentləri metallurji ekspertizaya göndərilib. Uçuş məlumatları qeydiyyatçısının (“qara qutu”) ilkin deşifrəsi, fəlakətdən bir neçə dəqiqə əvvəl sağ mühərrikin hərarətində və vibrasiya səviyyəsində anormal göstəricilərin qeydə alındığını ortaya çıxarıb. Bu məlumatlar istehsalçı zavodun texniki sənədləri ilə müqayisə edilir.

İnsan amili versiyası üzrə pilotların son 72 saatlıq iş-istirahət qrafiki, tibbi müayinə sənədləri və təlim jurnalları yoxlanılır. Səs yazan cihazın stenoqramı, ekipaj üzvlərinin qeyri-standart vəziyyətin yaranması anında apardıqları dialoqları və qəbul etdikləri qərarların standart aviasiya prosedurlarına uyğunluğunu müəyyən etmək üçün analiz edilir. Heyətin psixofizioloji vəziyyəti də araşdırma predmetidir.

Paralel olaraq, komissiya hər iki versiyanın qarşılıqlı əlaqəsini araşdırır. Təhlil, texniki qüsurun yaranmasının pilotların reaksiyasına necə təsir etdiyini və ya ekipajın hərəkətlərinin mövcud texniki problemi dərinləşdirib-dərinləşdirmədiyini aydınlaşdırmağı hədəfləyir. İstintaq bu iki ehtimaldan birini istisna etmədən dəlillərin toplanmasını davam etdirir.None